Bağlam temelli soru ile beceri temelli soru arasındaki fark nedir?

Beceri temelli soru ve bağlam temelli soru arasındaki fark nedir?

İki soru tipi de öğrencinin düşünme becerisini çalıştırıyor. Ama ölçtükleri şey aynı değil ve bu fark, soru yazarken de deneme analizinde de işe yarıyor.

Beceri temelli soru neyi ölçer?

Sorunun cevabı tek bir cümleye sığıyor: "Öğrenci ne yapabiliyor?"

Burada bilgi amaç değil, araç. Öğrenci çözümleme yapıyor mu, yorumluyor mu, çıkarım kuruyor mu, problemi çözüp değerlendirebiliyor mu; soru bunu ölçüyor. Genellikle tek bir kazanım ya da tek bir beceri hedeflenir.

Gerçek yaşam bağlamı kullanılabilir, ama zorunlu değil. Tablo, grafik, görsel gibi materyaller de girebilir; kritik nokta şu: materyal, becerinin ölçülebilmesi için var. Öğrencinin o grafiği okurken hangi zihinsel işlemi yaptığı önemli, grafiğin hangi şehre ait olduğu değil.

Örnek soru

Aşağıdaki grafiği inceleyerek soruları cevaplayınız. Grafiğe göre en fazla artış hangi iki yıl arasında olmuştur? Açıklayınız.

Bağlam temelli soru neyi ölçer?

Cevap yine tek cümle, ama başkası: "Öğrenci gerçek yaşam durumunda bilgiyi nasıl kullanıyor?"

Burada bağlam süs değil, sorunun kendisi. Bilgi, bağlamı anlamak ve o bağlam içindeki problemi çözmek için kullanılıyor. Anlama, ilişkilendirme, yorumlama, çıkarım yapma, öğrendiğini yeni bir duruma transfer etme; hepsi devrede.

Gerçek yaşam bağlamı burada zorunlu. Soru bir durum, olay ya da problem içinde sunuluyor. Metin, tablo, grafik, görsel, senaryo, veri seti; hepsi bağlamın parçası olarak geliyor. Ve çoğu zaman birden fazla kazanım aynı anda ölçülüyor, çünkü bağlam içindeki unsurlar arasında ilişki kurmak zorunlu.

Örnek soru

Bir şehirde hava kirliliğiyle ilgili metin, tablo ve grafik verilmiştir. Bu bilgilere göre hava kirliliğinin nedenlerini belirleyip çözüm önerileri sununuz.

Karşılaştırma: dokuz başlıkta fark

• Temel amaç
• Beceri temelli soru: Öğrencinin bir beceriyi kullanmasını ölçmek.
• Bağlam temelli soru: Verilen bağlamı kullanarak bilgiye ulaşmasını ve anlamlandırmasını ölçmek.
• Odak
• Beceri temelli soru: “Öğrenci ne yapabiliyor?”
• Bağlam temelli soru: “Öğrenci gerçek yaşam durumunda bilgiyi nasıl kullanıyor?”
• Bilginin rolü
• Beceri temelli soru: Beceriyi gerçekleştirmek için araçtır.
• Bağlam temelli soru: Bağlamı anlamak ve problemi çözmek için kullanılır.
• Bilişsel süreç
• Beceri temelli soru: Çözümleme, yorumlama, çıkarım, problem çözme, değerlendirme.
• Bağlam temelli soru: Anlama, ilişkilendirme, transfer etme, problem çözme.
• Bağlam
• Beceri temelli soru: Kullanılabilir, ama zorunlu değil.
• Bağlam temelli soru: Zorunlu; soru bir durum, olay ya da problem içinde sunulur.
• Kazanım kapsamı
• Beceri temelli soru: Genellikle tek kazanım veya tek beceri.
• Bağlam temelli soru: Birden fazla kazanım ve beceri bir arada.
• İlişki kurma
• Beceri temelli soru: Zorunlu değil.
• Bağlam temelli soru: Bağlam içindeki unsurlar arasında gerekli.
• Materyal kullanımı
• Beceri temelli soru: Materyal girebilir; çıkış noktası becerinin ölçülmesidir.
• Bağlam temelli soru: Materyal bağlamın bir parçası olarak sunulur.
• Ölçtüğü yeti
• Beceri temelli soru: Belirli bir beceriyle sonuca ulaşma.
• Bağlam temelli soru: Bağlamı anlayarak bilgiyi kullanma.

Bu fark pratikte ne işe yarıyor?

Soru yazan öğretmen için

Hangi kazanımı, hangi derinlikte ölçmek istediğinizi baştan seçmiş oluyorsunuz. Tek beceriyi net görmek istiyorsanız bağlam soruyu gereksiz ağırlaştırır. Öğrencinin bilgiyi hayata taşıyıp taşımadığını görmek istiyorsanız bağlamsız soru size bunu söylemez.

Öğrenci için

İki tipe hazırlık aynı değil. Beceri temelli sorularda hız ve işlem doğruluğu belirleyici. Bağlam temelli sorularda okuma, metinden veri ayıklama ve gereksiz bilgiyi eleme daha çok fark yaratıyor. LGS denemelerinde net kaybının nereden geldiğine bakarken bu ayrım işe yarıyor: hata bilgide mi, yoksa uzun metni doğru okumakta mı?

Veli için

Velilerin çoğu bu iki tipi "yeni nesil soru" başlığı altında tek şey sanıyor. Değil. Çocuğunuz sorunun sonundaki işlemi biliyor olabilir ama metnin ortasındaki veriyi kaçırıyor olabilir. İkisi farklı çalışma gerektirir.

Bu ayrımı tek başına takip etmek zor geliyorsa, deneme analizini birlikte yapacak bir eğitim koçu desteği süreci kolaylaştırıyor.

Sık sorulan sorular

Bağlam temelli soru ile beceri temelli soru aynı şey mi?

Değil. Beceri temelli soru öğrencinin ne yapabildiğini, bağlam temelli soru bilgiyi gerçek bir durumda nasıl kullandığını ölçer. Bir soru ikisini birden taşıyabilir, ama tanımları ayrıdır.

Her bağlam temelli soru aynı zamanda beceri temelli midir?

Genelde evet, çünkü bağlamı çözmek beceri gerektirir. Tersi geçerli değil: her beceri temelli soruda bağlam bulunmaz.

LGS'de hangisi çıkıyor?

İkisi de. Son yılların sorularında uzun metinli, senaryolu, birden fazla kazanımı yoklayan bağlam temelli sorular belirgin biçimde arttı.

Grafik veya tablo görünce bu soru bağlam temellidir diyebilir miyim?

Hayır. Materyalin varlığı belirleyici değil. Materyal sorunun anlaşılması için zorunluysa bağlam temelli, sadece beceriyi ölçmek için araçsa beceri temellidir.

Beceri temelli sorular "ne yapabiliyorsun"u, bağlam temelli sorular "gerçek hayatta bu bilgiyi nasıl kullanırsın"ı ölçer.

Eğitim Koordinatörlüğü