Çocuğum ders çalışmıyor ne yapmalıyım

Çocuğum ders çalışmıyor, ne yapmalıyım?

Çocuğunuz ders çalışmıyorsa ilk yapmanız gereken şey ceza ya da yeni bir program değil, nedenini bulmak. "Çalışmama" tek bir davranış gibi görünür ama arkasında en az beş farklı sebep olabilir: konuyu anlamadığı için kaçınma, nasıl çalışacağını bilmeme, uyku ve ekran düzeninin bozulması, ergenlik dönemindeki otonomi çatışması, ya da sınav kaygısı. Doğru sebebi bulmadan uygulanan her çözüm birkaç gün sürer ve geri döner.

Neden oluyor

Çocuğun masaya oturmamasının en yaygın nedenleri, sıklık sırasıyla:

• Konu birikmesi. Matematikte 5. sınıf kesirlerini kavramamış bir öğrenci 7. sınıfta oran-orantıyı açtığında sayfayı kapatır. Bu tembellik değil, anlamadığı bir sayfanın karşısında oturmanın verdiği rahatsızlık.
• Yöntem eksikliği. Öğrenci "çalıştım" der ama yaptığı şey kitabı okumaktır. Soru çözmeden, kendini test etmeden geçen 2 saat, 20 dakikalık aktif çalışmadan daha az iş görür ve çocuk bunu bilmez.
• Uyku ve ekran. 11-14 yaş arası bir çocuğun gece 00.00'dan sonra yatması, ertesi gün dikkat süresini gözle görülür biçimde kısaltır. Telefonun yatak odasında kalması bu tablonun en sık sebebi.
• Otonomi çatışması. 13 yaşından sonra "otur çalış" cümlesi çoğu evde ters teper. Çocuk dersi değil, dayatmayı reddeder; ama iki şey birbirine karışır.
• Kaygı. Başarısız olma ihtimali yeterince yükseldiğinde, hiç denememek çocuğa daha güvenli gelir. Deneme sınavı sabahı karın ağrısı, bunun en tanıdık hâli.

Ne zaman endişelenmeli

Her çalışmayan çocukta sorun yok. Şu tablo varsa durum sadece isteksizlik değildir:

• Çalışmama hâli 3-4 haftadan uzun sürüyor ve kötüleşiyor.
• Sadece okul değil, eskiden sevdiği şeyler de bırakılmış: spor, arkadaş, oyun.
• Uyku düzeni bozulmuş; gece geç yatıp gündüz 2-3 saat uyuyor.
• Karne notlarında bir dönemde 2 ve üzeri puanlık düşüş var.
• Fiziksel şikâyetler okul sabahlarına yığılıyor: baş ağrısı, mide bulantısı, "hastayım" cümlesinin haftada üçe çıkması.
• "Ben zaten yapamıyorum" gibi cümleler tekrarlanıyor.

İlk üç madde genelde düzen sorunudur. Son üçü psikolojik destek gerektirebilir.

Adım adım ne yapılmalı

1. İki hafta boyunca sadece gözlemleyin

Hangi derse oturmuyor, hangi saatte dağılıyor, hangi ödevi tamamlıyor. Not alın. Çoğu ailenin "hiç çalışmıyor" dediği çocuk, aslında iki dersten kaçıyordur.

2. Konuşmayı ders üzerinden kurmayın

"Bugün matematikte ne oldu" yerine "en zorlandığın şey ne" daha çok cevap alır. Tartışmayı 10 dakikada bitirin.

3. Süreyi değil, işi belirleyin

"3 saat çalış" ölçülemez. "20 soru çöz, sonra serbestsin" ölçülebilir ve çocuk bitişi görebilir.

4. 25 dakika çalış, 5 dakika ara

Ortaokul yaşında dikkat süresi zaten bu civarda. Uzun bloklar hem işe yaramaz hem çocuğu masadan soğutur.

5. Telefonu çalışma saatinde odadan çıkarın

Bunu ceza gibi değil kural gibi kurun. Kural herkes için geçerliyse tartışma azalır.

6. Eksik konuyu geriye giderek kapatın

Çocuk 7. sınıfta zorlanıyorsa çözüm 7. sınıf tekrarında değil, 5-6. sınıftaki boşluktadır. Boşluğun tam olarak nerede olduğunu bulmak seviye tespiti gerektirdiği için, bu aşamada bir eğitim koçuyla çalışmak süreci hızlandırır.

7. İlk somut ilerlemeyi görün ve söyleyin

Not değil, davranış: "üç gün üst üste oturdun" cümlesi karne yorumundan daha çok işe yarar.

Platformumuzdaki eğitim koçlarının aktardığı kadarıyla, "hiç çalışmıyor" diye gelen öğrencilerin önemli bir kısmında sorun isteksizlik değil, temel bir konudaki boşluk oluyor. Seviye tespiti yapıldığında 8. sınıf öğrencisinin 6. sınıf cebir konusunu kavramadığı ortaya çıkıyor. O boşluk kapandığında çalışma isteği de çoğu zaman kendiliğinden geri geliyor. Koçların ilk görüşmeyi programdan önce yapmasının sebebi bu.

Ne zaman profesyonel destek gerekir

Aşağıdakilerden biri varsa okul rehberlik servisi ya da bir uzman psikoloğa başvurun:

• Belirtiler 6 haftadan uzun sürüyor ve ev içi düzenlemelerle değişmiyor.
• Çocuk okula gitmeyi tümüyle reddediyor.
• Uyku, iştah ve arkadaş ilişkilerinin üçü birden bozulmuş.
• Kendine dair "değersizim", "boşuna" gibi ifadeler tekrarlıyor.
• Sınav sabahları panik düzeyinde fiziksel tepkiler görülüyor.

Akademik boşluk kaynaklı sorunlarda ise rehberlik değil, seviye tespiti ve planlı bir telafi süreci gerekir. İkisi karıştırıldığında aylar kaybediliyor.

Sık sorulan sorular

Çocuğuma ceza vermek işe yarar mı?

Kısa vadede masaya oturtur, uzun vadede çalışmayı cezayla ilişkilendirir. Ekran süresini kuralla sınırlamak, ödevi tamamlamayı ekran hakkına bağlamaktan daha kalıcı sonuç verir.

Günde kaç saat çalışmalı?

6-7. sınıfta okul dışında günde 1-1,5 saat yeterli. 8. sınıfta LGS dönemi boyunca 2-3 saat, hafta sonları 4 saati aşmadan. Bu sürelerin üstü genelde verimsiz geçiyor.

Eğitim koçu ne yapar, öğretmenden farkı ne?

Öğretmen konuyu anlatır, koç çalışma düzenini kurar: seviye tespiti yapar, haftalık program çıkarır, takip eder. Ders çalışmama sorunu konu eksikliğinden değil düzensizlikten geliyorsa fark en çok burada görülüyor.

Çocuk kursa ya da koça gitmek istemiyor, zorlamalı mıyım?

Zorlama ilk hafta işe yarar, ikinci hafta direnç artar. Tanışma görüşmesiyle başlamak ve koç seçimine çocuğu da katmak katılımı artırıyor.

Not düşüşü ne kadar sürede geri gelir?

Konu boşluğu kaynaklıysa telafi başladıktan 6-8 hafta sonra ilk somut değişim görülür. Kaygı kaynaklıysa süre kişiye göre değişir ve akademik planlamayla birlikte yürütülmesi gerekir.

Çocuğunuza uygun bir eğitim koçu arıyorsanız bikocbul.com üzerinden koçların profillerine, çalıştıkları sınıf düzeylerine ve deneyimlerine bakıp doğrudan iletişime geçebilirsiniz.