Çocuğum Hedefini Bilmiyor: Ne yapmalı?

Çocuğum hedefini bilmiyor: veli olarak karışmanın sınırı nerede?

Önce bi'koç bulmak isterseniz tıklayın Çocuğum hedefini bilmiyor diyorsanız, önce şunu bilin: 17 yaşında net hedefi olan öğrenci azınlıkta. Hedefsizlik tembellik göstergesi değil, bilgi eksikliği göstergesi. “Bölüm seçiminde veli rolü ne olmalı” ve “üniversite tercihinde karar kimin” sorularının cevabı da net; bilgi toplama işini paylaşırsınız, kararı öğrenci verir. Karışmanın sınırı tam burada. Bir bölümü siz seçtiğinizde ilk yıl bırakma riski artıyor, bunu her yıl eylül kayıtlarından sonra görüyorum. Sizin işiniz seçenek üretmek, seçmek değil.

Hedefsizlik neyin işareti?

Hedefsizlik çoğunlukla bölümler ve meslekler hakkında hiç bilgi olmamasının sonucu. Bir öğrenci hayatında sadece öğretmen, doktor, mühendis ve avukat görmüşse seçim havuzu dört maddeden oluşur. Türkiye’de yüzlerce lisans programı var, çoğunun adını bile duymamış olması normal. İkinci sebep karar korkusu. Yanlış seçme korkusu karar vermeyi erteletiyor. Öğrenci “bilmiyorum” dediğinde bazen kastettiği şey “yanılırsam sorumluluğu taşıyamam”. Üçüncü sebep, ailenin zaten bir beklentisi olduğunu bilmek. Beklenti hissedildiğinde öğrenci kendi tercihini keşfetmeye girişmiyor, susuyor.

Hedefsizlik puan hedefiyle karıştırılabilir mi?

Evet ve ayrımı yapmak lazım. Bölüm hedefi olmayan bir öğrenci yine de çalışma hedefi kurabilir. Kasım ayında “hangi bölüm” cevabı olmayabilir ama “TYT matematikte 25 net” hedefi olabilir. Çalışmanın başlaması için bölüm netliği şart değil, bu bilgi rahatlatıcı.

Velinin rolü nerede başlar, nerede biter?

Veli bilgi ve erişim sağlar, karar öğrencinin kalır. Yapılacaklar tarafı somut: bölüm tanıtım videoları bulmak, o işi yapan bir tanıdıkla 20 dakikalık görüşme ayarlamak, üniversite tanıtım günlerine gitmek, taban puan ve kontenjan tablolarını beraber açmak, mezun istihdam verilerine bakmak. Yapılmayacaklar tarafı da net. “Sen şunu okuyacaksın” demek, itibarlı gördüğünüz bölümü tekrar tekrar telkin etmek, ilgi duyduğu alanı küçümsemek, tercih listesini kendiniz doldurmak. Tercih listesi nasıl oluşturulur yazısını birlikte okumak, tek taraflı yönlendirmeden çok daha iyi sonuç veriyor. Kazanç ve iş bulma tarafını konuşmak yasak değil, tersine gerekli. En çok para kazandıran bölümler gibi veriler karar masasına konur. Ama veri sunmakla karar dayatmak arasındaki farkı öğrenci hemen fark ediyor.

Hedefi açan sorular hangileri?

En işe yarayan sorular meslek adı sormayan, günlük hayatı soran sorular. Örnekler: “İnsanlarla mı, ekranla mı, elinle çalışmak istersin?” “Sabah 9 akşam 6 bir düzen mi, değişken saatler mi?” “Hangi dersin ödevini yaparken zaman geçtiğini fark etmiyorsun?” “Bir işte en dayanamayacağın şey ne olurdu?” Bu sorular bölüm adı üretmiyor ama alanı daraltıyor. Sonra o daralmış alanda üç beş bölüm adı çıkarıp incelemeye geçilir.

Ne kadar süre tanınmalı?

Kararı 12. sınıf boyunca açık tutmak makul, ama araştırmayı belirsiz bırakmak değil. Pratik takvim: eylül ekim aylarında haftada bir bölüm araştırılır, aralık ocakta üç aday alan belirlenir, mayısta puan gerçekleşmesine göre liste daraltılır, tercih döneminde son karar. Araştırmayı takvime bağlamak, “sonra düşünürüz” ile geçen bir yılı önlüyor.

Bu konuşmayı kim yürütmeli?

Bölüm konuşmasını ev dışından biri yürüttüğünde çatışma belirgin şekilde azalıyor. Sebep basit: öğrenci sizin beklentinizi biliyor, o yüzden yanınızda serbest düşünemiyor. Okul rehber öğretmeni ilk adres. Bir eğitim koçu da bu işi haftalık görüşmelerin içine yerleştirebilir; hedef araştırmasını çalışma planının bir maddesi haline getirir. Koç, rehber öğretmen ve etüt arasındaki iş bölümünü bu karşılaştırmadan görebilirsiniz. Koçla çalışacaksanız ilk görüşmede hedef belirsizliğini açıkça masaya koyun, planın içine “ayda bir bölüm araştırması” maddesi girsin. Bir de şu var: hedefsizlik uzun süren isteksizlik, çekilme, hiçbir şeye ilgi duymama ile birlikte geliyorsa mesele kariyer planı değil. Öğrencinin hiçbir alana ilgi duymaması, eskiden sevdiği şeylerden de tat almaması iki haftayı geçtiyse okul psikolojik danışmanına başvurun.

Sıkça sorulan sorular

Hedefi olmayan çocuk çalışmaz mı? Çalışır, ama hedef netleştiğinde daha istikrarlı çalışıyor. Bölüm hedefi yoksa ara hedef kurun: ders bazlı net hedefi, haftalık soru sayısı, bitirilecek konu listesi. Bunlar da yönlendirme sağlıyor. Bölüm kararını beklemek çalışmayı geciktirmesin; ikisi paralel yürüyebilir.

Puanı yetmeyen bir bölüm istiyorsa ne yapmalı?

Hedefi kesmek yerine mesafeyi somutlaştırın. Geçen yılın taban puanı, sıralaması ve şu anki deneme sıralaması yan yana konulur. Rakamı gören öğrenci ya çalışmayı artırır ya hedefi kendisi revize eder. “Olmaz o” cümlesi ise inatlaşma üretiyor ve konuşmayı kapatıyor.

Meslek seçimi için test yaptırmak işe yarar mı?

İlgi ve yetenek envanterleri yön verir, karar vermez. Okul rehberlik servisi üzerinden yapılan envanterler alanı daraltmak için kullanışlı. Sonucu tek doğru gibi almamak lazım; çıkan üç dört alanı araştırma listesi olarak kullanmak daha doğru. İnternetteki ücretli testlerin çoğu bu işi yapmıyor.

Ben istediğim bölümü söylemeyi bıraksam kararsız kalır mı?

Kalmaz, çoğu öğrenci baskı azaldığında araştırmaya başlıyor. Fikrinizi bir kez söylemek ve sebebini açıklamak makul. Tekrar tekrar söylemek ise öğrencinin kendi tercihini konuşamaz hale getiriyor. Fikrinizi söyledikten sonra “karar senin” demek ve gerçekten öyle davranmak konuşmayı açıyor.

Tercih dönemine kadar beklemek riskli mi?

Kararı bekletmek riskli değil, araştırmayı bekletmek riskli. Tercih dönemi iki hafta sürüyor ve o iki haftada sıfırdan araştırma yapmak kötü karar üretiyor. Yıl içinde ayda bir bölüm incelemek, temmuzda listeyi rahat doldurmayı sağlıyor. Kararın kendisi mayıs haziranda netleşebilir. Bu hafta bir tek şey yapın: çocuğunuzun ilgi duyduğu alanda çalışan bir tanıdıkla 20 dakikalık bir görüşme ayarlayın. Hedef araştırmasını haftalık plana bağlayacak birine ihtiyacınız varsa bikoçbul üzerinden koç talebi oluşturun.

Şu makale de hoşunuza gidebilir

Eğitim Uzmanı Selin bikocbul.com