Konuyu Öğrendiğimi Nasıl Anlarım? Konu Bitti mi?

YKS'de Konu Bitti Demek Ne Demek? Bir Konuyu Gerçekten Öğrendiğini Nasıl Anlarsın?

Konu anlatımını izlediğinde ya da defterine not çıkardığında o konu bitmiş sayılmaz. Bir konuyu öğrendiğinin işareti şu: farklı soru tiplerinde kullanabiliyorsun, temel ve orta seviye sorularda istikrarlı doğru yapıyorsun, yanlışının nedenini söyleyebiliyorsun ve aradan birkaç gün geçtikten sonra bilgi hâlâ yerinde duruyor. Denemede yapabiliyor olman ise bilginin sınav ortamına taşındığını gösterir. Konu listesindeki kutucuğu işaretlemek ile o bilginin sınavda çıkması arasında epey mesafe var. Bu yazı o mesafeyi ölçmenin yollarını anlatıyor.

YKS'de bir konu ne zaman bitmiş sayılır?

Konu anlatımı bittiğinde konu başlamıştır. Bitmesi için bilgiyi tanımaktan çıkıp kullanabiliyor olman gerekiyor: temel soruları yardımsız çözmek, soru tipi değişince dağılmamak, günler sonra bilgiyi geri çağırabilmek.

Hoca soruyu çözerken her şey akıyor. "Evet, ben de böyle yapardım" diyorsun. O his gerçek ama yanıltıcı, çünkü tanımak ile üretmek farklı işler.

Dunlosky ve arkadaşlarının 2013 tarihli geniş derlemesi tam olarak bu farkı gösteriyor. Öğrencilerin en sık kullandığı yöntemler, tekrar tekrar okuma, altını çizme ve özetleme, düşük fayda kategorisinde kaldı. Yüksek fayda alan iki yöntem kendini test etmek ve çalışmayı zamana yaymak oldu. Konu anlatımını ikinci kez izlemek, aynı süreyi soru çözerek geçirmenin yerini tutmuyor.

Test etmenin kolay bir yolu var. Defteri kapat, konunun ana fikrini boş bir sayfaya kendi cümlelerinle yaz. Yazamıyorsan konu izlenmiştir, öğrenilmemiştir. İki dakika sürüyor.

Konuyu öğrendiğini gösteren 5 işaret

Bunlar bilimsel eşik değil, çalışmanı kontrol etmek için işaret. Beşi tutuyorsa konu oturmuştur, ikisi eksikse dosya hâlâ açık.

1. Kavramı kendi cümlenle açıklayabiliyorsun. Kitaptaki tanımı ezberlemek değil, konuyu bilmeyen birine anlatabilmek. 2. Temel soruları yardımsız çözüyorsun. Çözüme bakmadan, formül kâğıdına göz atmadan, arkadaşına sormadan. 3. Soru tipi değişince dağılmıyorsun. Zorlanabilirsin, sorun değil. Ama "bu soru hiç böyle gelmemişti" deyip kapanmıyorsun. 4. Yanlışının nedenini söyleyebiliyorsun. "Yapamadım" değil, "üsleri toplarken tabanı da topladım". 5. Birkaç gün sonra bilgi hâlâ duruyor.

Son madde en çok atlanan. Konuyu çalıştığın gün çözdüğün sorular, o konuyu bildiğinin değil, o an aklında olduğunun kanıtı. Asıl sınav bir hafta sonra.

"Konuyu biliyorum ama soru çözemiyorum" neden olur?

Öğrencilerin en sık kurduğu cümlelerden biri bu ve genelde bilgi yokluğunu değil, bilginin kullanılamaz halde durmasını anlatıyor. Konu tanıdık, soruyla arasındaki köprü yok.

En sık rastlanan neden pasif öğrenme. İzlemek, okumak ve not almak bilgiyi tanıdık hale getiriyor, üretilebilir hale getirmiyor. Derlemede tekrar okumanın düşük fayda almasının nedeni bu.

Bir diğeri soru çeşidinin darlığı. Aynı kaynaktan aynı mantıkta kırk soru çözmek o mantığı öğretir, konuyu öğretmez. Sınavda soru başka bir yerden tutunca elin boş kalıyor. Yakın akrabası, çözümü erken izleme alışkanlığı: soruya bakıp iki dakikada çözüme geçmek en hızlı ilerleme hissini veren, en az öğreten yöntem. Zorlandığın an öğrenmenin gerçekleştiği an; onu atlarsan geriye izleme kalıyor.

Bazen sorun çalıştığın konuda bile değil. Türev sorusunu çözemeyen öğrencinin tıkandığı yer türev değil, çarpanlara ayırma olabiliyor. Üst konuya çıktığında alttaki boşluk kendini gösterir.

Yöntemi bildiğin halde uygularken yavaş ve hatalıysan bu konu eksiği değil, tekrar eksiği. TYT'de ise ayrı bir tür var: soru bilgiyi doğrudan sormaz, bir durumun içine gizler. Orada eksik olan konu bilgisi değil, soruyu okuma alışkanlığıdır.

Kendi durumunu anlamak için çözemediğin soruyu üçe ayır. Soruda ne isteniyor, hangi bilgi gerekiyor, o bilgiyi biliyor muyum. Üçüncüye hayır diyorsan konu eksiğin var. Evet diyorsan iş uygulama tarafında.

Konu anlatımı bittikten sonra ne yapılmalı?

Konu anlatımı bittiğinde işin kabaca yarısı bitmiştir. Sonrası şöyle ilerliyor: kısa tekrar, temel sorular, farklı soru tipleri, yanlış analizi, aralıklı tekrar, deneme.

Kısa tekrarı aynı gün yap ve defteri kapatarak yap. Amaç konuyu yeniden okumak değil, hatırlayabildiğini kâğıda dökmek. Boş bıraktığın yerler zaten eksik listen.

Temel sorularda hız değil bağımsızlık önemli. Çözümüne bakmadan bitirdiğin soru sayısı, toplam sayıdan daha çok şey söylüyor.

Farklı soru tipleri en çok atlanan basamak. Aynı konuyu ikinci bir kaynaktan çözmek, konunun kaç ayrı kılıkta sorulabildiğini gösterir. Bir konunun sınavda hangi ağırlıkta ve hangi biçimde çıktığını görmek istersen TYT konuları ve soru dağılımı ve AYT konuları ve soru dağılımı sayfaları işini görür.

Yanlış analizi, yanlışı tekrar çözmek değildir. Nedenini tek kelimeyle etiketlemektir: bilmiyordum, uygulayamadım, işlem, okuma, süre. Etiket yoksa analiz de yok.

Aralıklı tekrar, çalışmayı zamana yayma ilkesinin karşılığı. Bir konuya tek seferde uzun süre yüklenmek yerine araya gün koyarak birkaç kez dönmek. Derlemede yüksek fayda alan iki yöntemden biri.

Deneme son basamak, bilginin sınav ortamına geçip geçmediğini orada görüyorsun. Branş denemesine ne zaman geçileceği için TYT branş denemelerine ne zaman başlanmalı yazısına bakabilirsin.

Hangi konuyu gerçekten öğrendiğini, hangisinde yalnızca konu anlatımını tamamladığını ayırt etmekte zorlanıyorsan çalışma sürecini bir eğitim koçuyla birlikte takip edebilirsin. Sana uygun eğitim koçunu bul

Bir konuyu kaç soru çözünce bitirmiş olursun?

Herkese uyan bir sayı yok. "30 soru çözdüm, konu bitti" ya da "100 soru çözersen oturur" cümleleri işe yarıyormuş gibi durur, çünkü ölçmesi kolaydır. Ama soru sayısı, o soruların kaçını tek başına çözdüğünü ve kaç ayrı tipte olduğunu söylemiyor.

Sayı yerine üç şeye bak. Çözüme bakmadan bitirdiğin soru sayısı artıyor mu? Kaç farklı kaynaktan, kaç farklı soru mantığı gördün? Ve en önemlisi, hata türün değişiyor mu? Başta "bilmiyordum" diye işaretlediğin yanlışlar zamanla "dikkat" yanlışlarına dönüyorsa konu oturuyor demektir. Hâlâ bilmiyordum diyorsan soru sayısını artırmak işe yaramaz, konuya dönmek gerekir.

Soru sayısı hedef değil sonuç. Sorulacak soru şu: hangi noktada bu konuyu ilk kez gördüğüm bir soruyla karşılaştığımda çözebileceğimden emin oldum?

Konu eksiği ile soru eksiği arasındaki fark

Aynı yanlışın dört ayrı nedeni olabilir ve dördünün çözümü birbirinden farklı. Bu ayrımı yapabilmek, bu yazıdan alabileceğin en işe yarar şey. Sınava hazırlanırken en kolay karışan yer de burası.

1. Sorunun istediği kuralı, formülü ya da kavramı bilmiyorsan konu eksiğin var. Yapılacak şey konuya dönmek. Soru sayısını artırmak burada işe yaramıyor, çünkü çözmek için gereken bilgi henüz sende yok. 2. Kuralı söyleyebiliyor ama soruya nereden gireceğini bulamıyorsan pratik eksiğin var. Bilgi duruyor, kullanma alışkanlığı yok. Farklı tipte soru çözmek ve zorlandığın anda çözüme kaçmamak bunu açıyor. 3. Yöntem doğru ama sonuç yanlış çıkıyorsa dikkat ve işlem sorunu yaşıyorsun. Konuya dönmenin faydası yok. İşlem düzenini çalışmak, kafadan işlem yapma alışkanlığını bırakmak gerekiyor. Bu grubun en sık nedeni ara basamakları yazmamak. 4. Evde yapıp denemede yapamıyorsan sorun transfer, süre ya da stres tarafında. Bilgi var, sınav ortamına taşınmıyor. Çözüm konu tekrarı değil, süreli çözüm pratiği ve deneme sıklığı.

Bu dört ayrımı yapmadan kurulan her program kör gider. "Netim düşük, daha çok konu çalışayım" diyen öğrencinin yarısının sorunu konuda değil. Yanlışlarını etiketlemeye başlamak için deneme sınavı analiz formu iyi bir başlangıç.

Konu takibi nasıl yapılmalı?

Listeyi işaretlemek takip değil. İşe yarayan takip, bir konunun hangi aşamada olduğunu gösterir.

Her konu için şunları tut: konu anlatımını ne zaman bitirdiğini, temel soru bloğunu yardımsız tamamlayıp tamamlamadığını, hangi tip soruda tıkandığını tek cümleyle, yanlışlarının nedenini tek kelimeyle, o konuya bir daha ne zaman döneceğini ve denemede karşına çıktığında yapıp yapamadığını. Bunlar dolmadan hiçbir konu bitti sayılmıyor.

Deftere de tutabilirsin, tabloya da, fark etmez. Haftalık programına oturtmak istersen çalışma planı aracı üzerinden başlayabilirsin. Okulla YKS'yi aynı takvimde yürütüyorsan tekrar tarihlerini nereye sıkıştıracağın ayrı bir mesele; 12. sınıfta okul ve YKS birlikte nasıl yürütülür yazısı oraya bakıyor.

Konu bittiği halde netler neden artmayabilir?

Konu listesi dolarken netlerin kıpırdamaması sık görülüyor ve tek bir nedeni yok. İlk ihtimal, konuların bitmiş ama öğrenilmemiş olması. İşaretlenen kutucukla oturmuş bilgi arasındaki fark bu yazının tamamı.

İkinci ihtimal daha az konuşuluyor: bitirdiğin konuların sınavdaki ağırlığı düşük olabilir. Üç hafta emek verdiğin konu sınavda iki soru getiriyorsa net tablosu kıpırdamaz. Konu ve soru dağılımı sayfaları bu hesabı yapmanı sağlıyor.

Üçüncüsü, yeni konu eklerken eskiye dönmemek. Kazandığını arkadan kaybediyorsan net sabit görünür ama içerik tamamen değişmiştir. Dördüncüsü, sorunun konuda değil sınav yönetiminde olması: süre dağılımı, hangi soruyu bırakacağına karar verememek, ilk yirmi dakikada panikleme. Konu tekrarı bunları çözmez.

Tek denemeye bakıp karar verme. İlk denemelerdeki tabloyu nasıl okuyacağın konusunda ilk TYT denemesi kaç net olmalı yazısı yardımcı olur.

Sık sorulan sorular

Bir konu kaç günde bitmeli?

Sabit bir gün sayısı yok. Süre konunun kapsamına, ön bilgine ve günlük çalışma saatine göre değişir. Gün saymak yerine aşamalara bak: konu anlatımı tamamlandı mı, temel soruları yardımsız çözüyor musun, farklı tipte soru gördün mü, tekrar tarihi belirledin mi.

Konu mu soru mu daha önemli?

İkisi aynı sürecin iki aşaması. Konu bilgisi olmadan soru çözmek zaman kaybı, soru çözmeden konu bilgisi ise sınavda kullanılamayan bilgi. Kendini test etmenin yüksek fayda alan yöntemler arasında olması, soru çözmenin öğrenmenin kendisi olduğunu gösteriyor.

Konu anlatımı izlemeden soru çözülür mü?

Hiç bilmediğin bir konuda verimli olmaz. Daha önce gördüğün, kısmen hatırladığın konularda doğrudan soruya geçip eksiği sorudan tespit etmek işe yarayabilir. O durumda soru bir ölçme aracı değil, öğrenme aracıdır.

Konu bittikten sonra tekrar ne zaman yapılmalı?

Araya gün koyarak. Çalışmayı zamana yaymak, aynı süreyi tek oturumda harcamaktan daha iyi sonuç veriyor. Kesin bir gün aralığı vermek doğru olmaz; kendi unutma hızını ölç, hangi aralıkta hatırlayabildiğini gördükten sonra onu kullan.

Konuyu unutuyorsam yeniden baştan mı çalışmalıyım?

Genelde gerekmez. Önce birkaç soru çöz ve nerede tıkandığına bak. Tek bir alt başlıkta tıkanıyorsan sadece oraya dön. Her unutmada konuyu baştan almak, ilerleme hissi veren ama zaman yiyen bir döngü.

Denemede yapamıyorsam konu bitmemiş midir?

Şart değil. Neden konu eksiği olabilir, süre yönetimi de olabilir, sınav stresi de. Ayırmanın yolu basit: denemeyi bitirdikten sonra aynı soruları süre sınırı olmadan çöz. Süresiz çözebiliyorsan sorun konuda değil.

Konu listeni işaretlemekle konu öğrenmek arasındaki farkı tek başına takip etmek zor. Hangi konunun gerçekten oturduğunu, hangisinde sadece konu anlatımını bitirdiğini ayırt etmekte zorlanıyorsan çalışma sürecini bir eğitim koçuyla birlikte takip edebilirsin. Sana uygun eğitim koçunu bul

Kaynak: Improving Students' Learning With Effective Learning Techniques, Dunlosky, Rawson, Marsh, Nathan ve Willingham, Psychological Science in the Public Interest, 2013

Yazar: Eğitim Koçu, Asya hoca bikocbul.com