Konuları Unutuyorum: Tekrar Programı Nasıl Yapılır?

Çalıştığım Konuları Unutuyorum: Tekrar Programı Nasıl Yapılır?

Tekrar programı nasıl yapılır sorusunun cevabı, çalıştığın her konuya önceden bir tekrar tarihi koymaktır: konu bittiği gün ilk tekrarın gününü yazarsın, o gün kitabı kapatıp hatırlamaya çalışırsın, ne kadar hatırladığına göre bir sonraki tarihi uzatır ya da kısaltırsın. "Çalıştığım konuları unutuyorum" diyorsan eksik olan şey çalışmanın kendisinden çok, tekrarın takvime bağlanması olabilir. Bu rehber Liselere Geçiş Sistemi (LGS), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) ve okul yazılıları için konu tekrar takvimi kurmayı anlatıyor. Takvimi tek başına tutmakta zorlanıyorsan eğitim koçu eşleşme formunu doldurup talebini sana uygun koçlara iletebilirsin.

Bir konuyu gerçekten öğrenip öğrenmediğini nasıl ölçeceğin ayrı bir soru; onun ölçütleri konuyu öğrendiğimi nasıl anlarım yazısında. Bu sayfa, öğrenilen konunun aylar sonra da yerinde durması için takvimin nasıl kurulacağını anlatıyor.

Çalıştığın konuları neden unutuyorsun?

Unutma, öğrenilen bilginin zamanla geri çağrılamaz hale gelmesidir ve en hızlı ilk saatlerde ve ilk günde olur. Hermann Ebbinghaus'un 1880'lerde kendi üzerinde yaptığı deneyde, ezberlediği bir listeyi yeniden öğrenirken kazandığı süre 20 dakika sonra yüzde 58 iken bir gün sonra yüzde 34'e, 31 gün sonra yüzde 21'e indi.

Bu sayılar, Amsterdam Üniversitesi'nden Murre ve Dros'un 2015'te PLOS ONE dergisinde yayımladığı yeniden deneme çalışmasında Ebbinghaus'un orijinal verisi olarak veriliyor; yeni denemede de eğri benzer çıktı. İki çalışmanın sınırı açık: tek kişi ve anlamsız hece listeleri. Bir ders konusunu bir günde yüzde kaç unutacağını bu verilerden hesaplamak mümkün değil. İnternette dolaşan "bir günde öğrendiğinin şu kadarını unutursun" türü kesin oranlar bu deneylerden doğrudan çıkmıyor.

Ders çalışırken bu eğriden çıkan pratik sonuç şu: hiç dönülmeyen konu ilk günlerde hızla silikleşiyor, sonra kayıp yavaşlıyor. "Çalışırken her şeyi anladım, iki hafta sonra formülün yarısı yoktu" cümlesi bu eğrinin gündelik hali. İlk tekrarların sık, sonrakilerin seyrek olması da buradan geliyor.

Tekrar programı nedir, ders çalışma programından farkı ne?

Tekrar programı, daha önce çalışılmış konuların hangi gün yeniden hatırlanacağını gösteren takvimdir. Ders çalışma programı haftanın saatlerini derslere böler, tekrar programı ise konulara tarih verir. İkisi birlikte çalışır: ders programındaki her günün içinde, o gün tarihi gelen konular için ayrılmış kısa bir bölüm bulunur.

Pratikte bir tekrar programı, defter sayfası ya da tablo dosyasıdır. Her satır bir konudur ve dört bilgi taşır: konunun adı, ilk çalışıldığı gün, bir sonraki tekrar tarihi ve son tekrarda ne kadar hatırlandığı. Haftanın ders saatlerini kurmak için ders çalışma programı sayfasındaki örneklere ya da bikocbul çalışma planı aracına bakabilirsin. Tekrar takvimi o planın içine yerleşir.

Tekrar programı nasıl yapılır?

Tekrar programı beş adımda kurulur: konu listesini çıkarırsın, her konuya ilk tekrar tarihini koyarsın, tekrar gününde kitabı kapatıp hatırlamaya çalışırsın, sonucuna göre bir sonraki tarihi belirlersin ve her gün o güne düşen konulara bakarsın. Program yeni konu çalışmasının yerine geçmez; her günün küçük bir parçası olarak yeni konuyla birlikte yürür.

1. Konu listesini çıkar: Son bir iki ayda çalıştığın konuları ders ders yaz. Liste çok uzunsa en yakın sınavda karşına çıkacak konularla başla. 2. İlk tekrar tarihini koy: Yeni bitirdiğin konuya ertesi gün ya da iki gün sonrası için tarih yaz. Eski konulara bu haftanın günlerine dağılacak şekilde birer tarih ver ki hepsi aynı güne yığılmasın. 3. Tekrar gününde önce hatırla: Kitabı kapat. Konunun ana kavramlarını, kurallarını, formüllerini boş bir kâğıda yaz. Sonra kitapla karşılaştır ve o konudan birkaç soru çöz. 4. Sonucu işaretle, yeni tarihi yaz: Rahat hatırladıysan aralığı uzat, zorlandıysan aynı aralıkta kal, hatırlayamadıysan kısalt. 5. Her gün listeye bak: Günün çalışmasına başlamadan önce tarihi gelen konuları çıkar ve günün planına yaz.

Dördüncü adım için üç işaret yeterli: rahat, zorlandım, hatırlayamadım. Biz buna üç işaretli tekrar takvimi diyoruz. "Rahat" alan konuda aralığı iki katına çıkarmak, "hatırlayamadım" alan konuyu ertesi güne almak pratik bir başlangıç; bu oranlar araştırmayla belirlenmiş bir kural değil, kendi sonuçlarına göre ayarlanacak bir öneri.

Bir örnekle: 7 Ekim'de üslü ifadeler konusunu bitirdin ve 8 Ekim'e tarih koydun. 8 Ekim'de kuralları rahat yazdın, aralık bir günden iki güne çıktı ve yeni tarih 10 Ekim oldu. 10 Ekim'de iki kuralı karıştırdın; işaret "zorlandım", aralık yine iki gün, yeni tarih 12 Ekim.

Tekrar aralıkları kaç gün olmalı?

Her öğrenciye uyan sabit bir tekrar aralığı yok; aralığı belirleyen asıl şey bilgiyi ne zamana kadar hatırlaman gerektiği. Cepeda ve arkadaşlarının 2008'de Psychological Science dergisinde yayımladığı, 1.354 kişiyle yürütülen çalışmada en yüksek hatırlamayı sağlayan tekrar aralığı, bir hafta sonraki sınav için bu sürenin yaklaşık yüzde 20 ile 40'ı, bir yıl sonraki sınav için yüzde 5 ile 10'u kadardı.

Okul takvimiyle düşünürsen, yazılıya bir hafta kalan öğrenci için iki çalışma arasındaki uygun boşluk yaklaşık 1,5 ile 3 gün arasına düşüyor. Sınava bir yıl kalan öğrenci için aynı hesap 18 ile 36 gün arası bir boşluk veriyor. Sınav uzaktaysa konuya her gün dönmek gerekmiyor, sınav yaklaştıkça aralıklar kısalıyor.

Çalışmanın bir sınırı var: katılımcılar internet üzerinden az bilinen gerçek bilgileri öğrendi ve iki çalışma oturumu yaptı. Matematik problemi çözmek ya da paragraf okumak gibi becerilere bu sayılar aynen aktarılamaz. Onları bir başlangıç ölçüsü olarak kullanmak, sonra üç işaretli takvimdeki kendi sonucuna göre ayarlamak daha güvenli.

Arama sonuçlarında sık görülen 1, 3, 7, 14 ve 30. gün takvimi de bu mantıkla okunmalı. Aralıkların giderek uzaması araştırmalarla uyumlu, ama bu beş günün her öğrenci ve her konu için kanıtlanmış bir karşılığı yok.

Tekrar yaparken okumak mı, hatırlamak mı?

Tekrarda kitabı kapatıp hatırlamaya çalışmak, deneylerde notu yeniden okumaktan daha kalıcı sonuç verdi. Roediger ve Karpicke'nin 2006'da Washington Üniversitesi öğrencileriyle yaptığı deneyde, okuduğu metni hatırlama testiyle tekrar edenler, metni yeniden okuyanlara göre iki gün ve bir hafta sonraki sınavda belirgin biçimde daha fazlasını hatırladı. Beş dakika sonraki sınavda ise yeniden okuyanlar öndeydi.

Aynı deneyde yeniden okuyan öğrenciler, metni hatırlayacaklarından daha emindi. "Notlarıma bakınca hepsini biliyorum gibi geliyor" hissi bu yüzden yanıltıcı olabiliyor: tanıdık gelmek, kitap kapalıyken hatırlayabilmek demek değil.

Dunlosky ve arkadaşlarının 2013'te Psychological Science in the Public Interest dergisinde yayımladığı derleme on çalışma tekniğini karşılaştırdı. Kendini test etme ve çalışmayı zamana yayma en yüksek fayda puanını alan iki teknik oldu; yeniden okuma, altını çizme ve özet çıkarma düşük fayda grubundaydı (Association for Psychological Science, 10 Ocak 2013). Tekrar programı bu iki yüksek puanlı tekniği bir araya getiriyor: tarih zamana yaymayı, kapalı kitapla hatırlama da kendini test etmeyi sağlıyor.

Hatırlama tekrarı farklı biçimlerde yapılabilir. Boş kâğıda konunun haritasını çizmek, konuyu sesli olarak kendine anlatmak, çözümüne bakmadan eski bir soruyu yeniden çözmek ya da kavram kartlarıyla çalışmak bunlardan bazıları. Ortak noktaları, cevabı önce senin üretmen ve ancak sonra kontrol etmen.

Bir haftalık tekrar programı örneği

Haftalık tekrar programında her günün iki parçası olur: o gün tarihi gelen eski konuların hatırlama tekrarı ve yeni konu çalışması. Haftanın bir günü de birikmiş yanlışlara ve karışık testlere ayrılır. Aşağıdaki örnek okul günü olan bir öğrenci için pratik bir öneri; günler ve sıralama kendi ders programına göre değişir.

1. Hafta içi okul günleri: Çalışmaya o gün tarihi gelen konuların hatırlama tekrarıyla başlanır, sonra yeni konuya geçilir. Kaydedilecek olan, her konunun işareti ve yeni tarihi. 2. Yeni konunun bittiği akşam: Takvime o konunun ilk tekrar tarihi yazılır. Kaydedilecek olan, konunun anlaşılmayan kısmı. 3. Cumartesi: Hafta boyunca "hatırlayamadım" işareti alan konulara dönülür ve haftanın yanlış soruları çözümüne bakılmadan yeniden çözülür. Kaydedilecek olan, ikinci kez yanlış yapılan sorular. 4. Pazar: Önceki haftaların konularından karışık bir test ya da deneme çözülür, takvim yeni haftaya göre düzenlenir. Kaydedilecek olan, karışık testte zorlanılan konular; bunlar yeni haftanın ilk günlerine yazılır.

Karışık test, konuları sırayla değil iç içe sorar ve hangi kuralın gerektiğini senin seçmeni ister. Tek konu testinde bu seçim zaten yapılmış olur. Deneme yanlışlarını konu konu ayırmak için deneme sınavı analiz formu kullanılabilir.

LGS, YKS ve okul yazılısı için tekrar programı nasıl değişir?

Tekrar programının mantığı LGS'de, YKS'de ve okul yazılısında aynı; değişen şey aralıkların uzunluğu ve konu listesinin büyüklüğü. Yazılıya bir iki hafta kala aralıklar günlerle ölçülür. LGS'ye ve YKS'ye aylar varken ilk tekrarlar kısa tutulur, sonraki tekrarlar haftalar arayla yapılır ve liste birkaç yılın konularını kapsar.

Okul yazılısında takvim kısa. Cepeda çalışmasındaki oranla düşünürsen, bir hafta sonraki yazılı için konuya sınava bir hafta kala bir kez, iki üç gün kala bir kez daha dönmek mantıklı bir çerçeve. Yazılıdan sonra konu takvimden silinmez; LGS ya da YKS'de de karşına çıkacaksa tarihi haftalar sonrasına ötelenir.

LGS'ye hazırlanan 8. sınıf öğrencisinde liste daha dar ama sınav bir okul yılı uzaklıkta. Yeni konular okulla birlikte ilerlerken eski konuların tarihleri giderek seyrekleşir. Haftalık çalışma düzenini kurmak için LGS nasıl çalışılır rehberi bu takvimle birlikte kullanılabilir.

YKS'de liste 9. sınıftan 12. sınıfa uzanıyor ve en erken işlenen konular sınava kadar en uzun bekleyen konular oluyor. Bu konuların tarihleri seyrek ama düzenli olmalı; bir konunun aylarca hiç takvime girmemesi, sınav döneminde onu neredeyse yeniden öğrenmek anlamına gelebilir.

Tekrar programının işe yaradığını nasıl anlarsın?

Tekrar programı işe yarıyorsa "hatırlayamadım" işareti alan konuların sayısı haftadan haftaya azalır ve karışık testlerde eski konulardan gelen yanlışlar düşer. Bunu görmek için her pazar haftanın işaretlerini say ve bir satıra yaz. Birkaç haftalık eğilim, tek bir haftanın sonucundan daha güvenilir bir ölçüdür.

Sayılar düşmüyorsa önce tekrarın nasıl yapıldığına bak. Kitap açıkken yapılan tekrar, işaretleri olduğundan iyi gösterir. Sonra tarihlerin tutulup tutulmadığına bak: sürekli ertelenen tekrar, takvimi kâğıt üzerinde bırakır. Liste her gün taşıyorsa aralıklar fazla kısa ya da konu sayısı fazla kalabalık olabilir.

Takvimi tutmak, işaretleri dürüst koymak ve deneme sonuçlarına göre listeyi güncellemek, eğitim koçlarının haftalık takipte öğrenciyle birlikte yaptığı işler arasında. Ekim 2026 itibarıyla bikocbul.com'da 109 eğitim koçu profili listeleniyor; koç profillerini karşılaştırıp LGS ya da YKS alanında çalışan bir koç seçebilirsin.

Sık sorulan sorular

1, 3, 7, 14 ve 30. gün tekrar yöntemi işe yarar mı?

Başlangıç takvimi olarak kullanılabilir. Tekrar aralıklarının giderek uzaması araştırmalarla uyumlu, ama bu beş gün her öğrenci ve her konu için kanıtlanmış bir kural değil. Rahat hatırladığın konuda aralığı uzat, zorlandığında kısalt; takvimi kendi tekrar sonuçların belirlesin.

Tekrar için günde ne kadar zaman ayırmalıyım?

Bunun için güvenilir bir veri yok. Süre, o gün tarihi gelen konu sayısına ve hatırlama testinde ne kadar zorlandığına göre değişir. Ölçüt olarak şuna bak: tekrar yüzünden yeni konu hiç ilerlemiyorsa liste fazla kalabalıktır ve aralıkların gözden geçirilmesi gerekir.

Tekrar programı için uygulama kullanmak şart mı?

Hayır. Defter sayfası, telefon takvimi ya da tablo dosyası yeterli. Tanım, kavram ve kelime gibi kısa bilgiler için Anki gibi kart uygulamaları ya da kâğıt kartlarla kurulan Leitner kutusu tarihleri senin yerine tutar. Problem ve paragraf gibi beceriler için ise soru çözerek tekrar etmek gerekir.

Okul yazılısından bir gün önce tekrar yapmak yeterli mi?

Ertesi günkü sınav için işe yarayabilir, ama kalıcılık için yetmeyebilir. Roediger ve Karpicke'nin 2006 tarihli deneyinde beş dakika sonraki sınavda yeniden okuyanlar, bir hafta sonraki sınavda hatırlama testi yapanlar öndeydi. Aynı konu LGS ya da YKS'de de çıkacaksa yazılıdan sonra takvime yeni bir tarih koy.

Tekrar programına uyamıyorsam ne yapmalıyım?

Önce listeyi küçült. Bütün konuları aynı anda takvime koymak yerine son birkaç haftanın konularıyla başla, eskileri her hafta birkaçar birkaçar ekle. Plan genel olarak tutmuyorsa sorunun nerede başladığını bulmak için ders çalışma programına uyamıyorum yazısındaki kontrollere bak.

Yanlış yaptığım sorular da tekrar programına girmeli mi?

Evet. Yanlış soru, o konunun hatırlanmayan ya da uygulanamayan kısmını doğrudan gösterir. Soruyu konunun satırına ekle ve konunun bir sonraki tekrar gününde çözümüne bakmadan yeniden çöz. Yardımsız doğru çözdüğün soruyu listeden çıkarabilirsin.

Bugün yapılacak iş tek: son iki haftada çalıştığın konuları bir sayfaya yaz ve her birinin yanına bu hafta içinde bir tarih koy. İlk tekrar gününde kitabı kapalı tut; hatırlayamadığın yerler, takvimin geri kalanını zaten belirleyecek.

Kaynaklar

Psychological Science, Cepeda, Vul, Rohrer, Wixted ve Pashler (2008), Spacing Effects in Learning: A Temporal Ridgeline of Optimal Retention, 1.354 katılımcı, en verimli tekrar aralığının bir haftalık sınavda yüzde 20 ile 40, bir yıllık sınavda yüzde 5 ile 10 olması, az bilinen gerçek bilgilerle ve internet paneliyle yapılması.

PLOS ONE, Murre ve Dros (2015), Replication and Analysis of Ebbinghaus' Forgetting Curve, Ebbinghaus'un orijinal tasarruf değerleri (20 dakika yüzde 58, 1 gün yüzde 34, 31 gün yüzde 21), tek kişiyle yapılan yeniden deneme ve sonuçların benzerliği.

Psychological Science, Roediger ve Karpicke (2006), Test-Enhanced Learning: Taking Memory Tests Improves Long-Term Retention, hatırlama testinin iki gün ve bir hafta sonra yeniden okumadan üstün, beş dakika sonra geride olması ve yeniden okuyanların daha emin olması.

Association for Psychological Science, Which Study Strategies Make the Grade? (10 Ocak 2013), Dunlosky ve arkadaşlarının on tekniği incelediği derlemede kendini test etme ve zamana yaymanın en yüksek, yeniden okuma, altını çizme ve özet çıkarmanın düşük fayda puanı alması.

Yazar: Aslı Eğitim Koçu, bikocbul.com Eğitim Koordinatörlüğü Yayın tarihi: Ekim 2026